ارتودنسی

ارتودنسی

ارتودنسی شاخه ای از دندانپزشکی است که شکل نادرست فک و دندانها را اصلاح می کند.

مرافبت از دندانهای کج و یا دندانهایی که با هم جور نیستند سخت تر است ، همچنین خطر از دست دادن دندان ها به علت پوسیدگی و بیماریهای پرویودنتال یا اطراف دندان بیشتر است.

علاوه بر موارد ذکر شده، ناهنجاری دندانها باعث وارد شدن فشار مضاعف بر ماهیچه هایی که مسئول جویدن هستند شده و به درد در نواحی سر، گردن، شانه و پشت منتهی می شود.

دندانهای بدشکل و دندانهایی که در جای مناسب خود قرار ندارند، از زیبایی شما می کاهند.

در این مقاله به بررسی درمان ناهنجاری های دندانی با ارتودنسی می پردازیم. به طور خلاصه از فواید ارتودنسی میتوان به داشتن دهان سالم، ظاهر خوشایند و دندانهای ماندگارتر اشاره کرد.

به متخصص انجام ارتودنسی، ارتودنتیست می گویند. ارتودنتیست علاوه بر تحصیلات ۴ ساله ، ۲ سال دیگر هم در زمینه ارتودنسی تحصیل کرده است.

چطور بدانم که نیاز به ارتودنسی دارم؟

فقط پزشک و ارتودنتیست می تواند این مورد را تشخیص دهد. بر اساس ابزار تشخیص که شامل آگاهی از سابقه کامل سلامت دندان و درمان های قبلی، معاینه در کلینیک، ساخت نمونه گچی از دندان، عکس برداری مخصوص از دندان شما می باشد، دندانپزشک درمان مناسب برای دندان های شما را پیشنهاد می کند.

اگر هرکدام از ناهنجاری های دهانی زیر (مربوط به چیدمان دندانها) را داشته باشید، احتمالا واجد شرایط لازم برای ارتودنسی هستید:

  • اور بایت: اختلالی که در آن دندانهای ردیف بالا خیلی جلوتر از ردیف پایین هستند.
  • آندربایت: اختلالی که در آن دندانهای ردیف پایین خیلی جلوتر از دندانهای بالا هستند.
  • کراس بایت: هنگامیکه دندانهای بالا در هنگام قرار گرفتن دو ردیف دندان روی هم و یا جویدن وارد فضای دندانهای پایین می شوند.
  • اوپن بایت: ایجاد فضای باز بین دندانهای جلو در ردیف بالا و پایین هنگام قرار گرفتن دو فک روی هم و یا جویدن غذا
  • خط وسط ناهماهنگ: هنگامیکه خط وسط و یا مرکز دندانهای بالا با پایین یکی نیست.
  • فضای باز: وجود فاصله غیر عادی بین دندانها بر اثر از دست دادن دندان و یا وجود دندانهایی که دهان را پر نمی کنند.
  • کرودینگ: شلوغی دندانها وقتی در فضای محدود بیش از حد دندان وجود دارد.

درمان ارتودنسی چگونه صورت می گیرد؟

درمان های متفاوتی برای این منظور از نوع ثابت و متحرک برای حرکت دادن دندانها، تقویت ماهیچه ها و تاثیر بر رشد فک وجود دارد. طرز عمل آنها با وارد کردن فشار ملایم به دندانها و فک است. شدت ناهنجاری تعیین می کند که کدام روش درمانی مناسب تر است.

انواع درمان ثابت شامل موارد زیر است:

سیم کشی: رایج ترین روش درمانی که شامل سیم، باند و بست می شود. باندها در اطراف دندانها بعنوان اتصال استفاده می شود. بست ها معمولا در دندانهای جلو به کار می روند. سیمها از بست عبور کرده و به باندها متصل می شوند. محکم کردن سیمها بر روی دندانها فشار وارد می کند و تدریجا آنها را به سمت درست هدایت می کند. سیم کشی هر ماه توسط دندانپزشک بررسی می شود.

کسب نتیجه مطلوب در بازه ی زمانی چند ماه تا چند سال متغیر است. امروزه سیم دندان کوچک تر، سبک تر و ظاهر ظریف تری نسبت به گذشته دارد. همچنین، این سیم ها در رنگ ها و سبک های مختلف برای کودکان و بزرگسالان در دسترس هستند.

لوازم ثابت مخصوص: برای کسانی که به مکیدن انگشت شصتشان و یا فشار دادن زبان بین دو ردیف دندان عادت کرده اند، این لوازم نقش بازدارنده و پیشگیرنده دارند و بوسیله ی باند به دندانها متصل می شوند. هرچند، به علت اینکه در هنگام غذاخوردن باعث ناراحتی می شوند، به عنوان آخرین گزینه مد نظر قرار می گیرند.

لوازم ثابت حفظ کننده ی فاصله دندانی: اگر دندانهای کودکی زودتر از موعد از بین برود ابزاری موقتا در داخل آن فضا تعبیه شده تا فضای خالی همچنان بر جای بماند. به دندان کنار فضای خالی باندی متصل می شود و دندان طرف دیگر هم سیم کشی می شود.

لوازم متحرک شامل موارد زیرند:

تراز کننده: این قالب دندانی جایگزینی برای سیم کشی دندان به سبک قدیمی برای بزرگسالان است. این شیوه برای حرکت دادن دندانها توسط بسیاری از دندانپزشکان به کار برده می شود. تفاوت آن با سیم کشی ثابت اینست که در آن سیم فلزی و بست وجود ندارد. تراز کننده ی دندان بیرنگ و عملا نامرئیست و هنگام خوردن، مسواک و نخ دندان زدن باید برداشته شوند.

حفظ کننده ی فاصله: این لوازم هم هدفی مشابه نوع ثابت حفظ کننده ی فاصله دندانی را دنبال می کنند. آنها از یک پایه ثابت آکرلیک ساخته شده اند که در فک جاسازی می شود. در اطراف دندان های مشخصی سیم پلاستیکی یا فلزی قرار می گیرد تا فاصله ی بین دندان ها پر نشود.

لوازم تغییر حالت فک: این لوازم را اسپلینت هم می نامند. آنها در فک بالایی یا پایینی قرار گرفته و فک را در جهت بسته شدن در حالت درست هدایت می کنند.

بامپر گونه و لب: این لوازم برای جلوگیری از برخورد دندانها و لپ و یا دندانها و لب طراحی شده اند. ماهیچه های لب و داخل گونه (لپ) میتوانند به دندان فشار وارد کنند. بامپرها بین دندان ها و لب و یا لپ قرار گرفته و همچون سدی از شدت فشار می کاهند.

گسترش دهنده سقف دهان: این وسیله قوس فک بالا را بازتر می کند. این قالب پلاستیکی در سقف دهان جاسازی می شود. فشار خارجی پیچ ها در این قالب به مفاصل استخوان ها ی سقف دهان نیرو وارد کرده و باعث عریض شدن سقف دهان می شود.

نگه دارنده های متحرک: در سقف دهان جای میگیرند و از برگشتن دندانها به جای قبلی خود جلوگیری می کنند. این لوازم همچنین با تغییر کاربرد در درمان مکیدن شصت هم موثرند.

پوشش سر یا headgear: در این وسیله کشی تعبیه شده که به پشت سر کشیده و همچنین در جلو به سیم فلزی وصل می شود.

. این وسیله رشد فک بالا را کند می کند، دندانهای عقب را همانجا که هستند نگه می دارد و دندانهای جلو را به عقب می کشد.

 

 

 

 

 

ارتودنسی برای کودکان

امروزه به والدین توصیه می شود که دندانهای کودکانشان را در سن هفت سالگی مورد بررسی ارتودنتیک قرار دهند. مزیت این معاینه از آن جهت است که در صورت وجود ناهنجاری از آن آگاه می شوند و زودتر برای درمان اقدام می کنند. اینکار حتما درمان را موفقتر می کند؛ چون، استخوان های کودک هنوز درحال رشد و گسترش است . امکان دارد نیاز به درمان در دو مرحله باشد:

 مرحله ی اول درمان ارتودنتیک بازدارنده یا پیشگیری کننده است که از تجمع دندانها و یا انواع ناهنجاری های دیگر مربوط به نحوه ی چیدمان دندانهای ردیف بالا و پایین پیشگیری می شود. در طی مرحله ی اول، استفاده از پرانتر بستگی به شرایط بیمار دارد. پس از مرحله ی اول، نوبت فاز استراحت است. این زمان به دندانهای اصلی اجازه می دهد تا رشد کنند و تثبیت شوند.

درمان مرحله ی ۲ معمولا در حدود سنین ۱۲ تا ۱۳ سالگی که دندانهای اصلی روییده و تثبیت شده انجام می گیرد. در این فاز پرانتر کامل برای اصلاح چیدمان دندانها به کار میرود. ارتودنسی حتی برای کودکانی که از عارضه ی شکاف لب و کام رنج می برند هم کاربرد دارد. اینکار قبل از رشد دندان های اصلی شان صورت می گیرد.

ارتودنسی برای بزرگسالان

در حال حاضر ارتودنسی فقط برای کودکان توصیه نمی شود؛ حتی بزرگسالان هم می توانند از درمان ارتودنسی بهره ببرند. در صورتیکه ناهنجاری دندان پس از سنین کودکی رخ دهد، طبعا درمان هم به تعویق می افتد. ارتقای لوازم بکار رفته در ارتودنسی نسبت به گذشته، انگیزه ی دیگری برای بزرگسالان خواهد بود چون این لوازم ظریف تراند و بسیار کمتر به چشم می آیند. از طرفی دیگر، مدت زمان درمان ارتودنسی نسبت به قبل کاهش یافته است.

سیم های فلزی که از استیل ضدزنگ ساخته می شوند، هنوز هم رایج هستند. گرچه لوازم نوین از مواد اولیه دیگر هم به همان اندازه در جابجا کردن دندانها مفیدند. به عنوان مثال، پرانتر سرامیکی که در دندانهای جلو به کار میرود، دید بسیار کمتری نسبت به فلز دارد، البته به سختی فلز نیست. نوع دیگری از پرانتر های زبانی وجود دارند کاملا از دید مخفی میمانند. آنها به پشت دندانها متصل می شوند. علاوه بر آن، می توانید پرانترهایی انتخاب کنید که بتوانید در هنگام خوردن غذا و مسواک زدن آنها را در بیاورید.

بر طبق گزارش آکادمی ارتودنتیست های آمریکا، در سال ۲۰۱۴ حدود یک و نیم میلیون بزرگسال در این کشور ارتودنسی انجام دادند. به طور کلی، هرکسی که تمایل به داشتن دندانهای مرتب و یا اصلاح نحوه قرار گیری ردیف دندانهای بالا و پایین دارد، می تواند کاندیدای این درمان باشد. هرچند همیشه قبل از انجام ارتودنسی، شرایط عمومی دندانها باید مورد بررسی دندانپزشک و یا ارتودنتیست قرار بگیرد.

ارتودنسی چگونه باعث اصلاح ناهنجاری های چیدمان دندان می شود؟

پرانترها طرز عمل آهسته و کنترل شده ای دارند. فشار مداوم و نیرویی که به دندانها وارد می کنند، باعث ایجاد تغییر می شود. در گذشته، سیم فلزی که به بست متصل بود به دندان فشار می آورد و آن را در جهت درست هدایت می کرد. دندانها در طی فرآیند بیومکانیکی به نام بازسازی استخوان حرکت می کردند. وقتی پرانتر به دندان نیرو وارد می کند، غشای پریودنتال و استخوان های اطراف دهان اثر می پذیرند. غشای پریودنتال به طور کامل دندان را در محل قرار گیری اش احاطه و همچنین دندان را به استخوان متصل می کند.

هنگامیکه پرانتر فشار می آورد، غشای پریودنتال دندان به یک طرف کشیده شده و به سمت دیگر فشار می آورد. با اینکار، دندان در حفره خود قابلیت حرکت پیدا می کند. استخوان هم در جهت فشار ترک خورده تا خود را با موقعیت جدید دندان سازگار کند و در محل جدید دندان استخوان سازی می شود. این پروسه بسیار آهسته صورت می گیرد. به همین خاطر است که اصلاح دندان از طریق ارتودنسی زمان می برد.  

آیا ارتودنسی با درد و ناراحتی همراه است؟

معمولا پس از جاسازی ارتودنسی بیمار در دندانها وفک خود درد را احساس میکند. علت درد اینست که دندانها به واسطه ی فشار در حال تغییر مکان هستند. این لوازم پزشکی ممکن است در ابتدا احساس ناراحتی ایجاد کنند. درد اولیه حدود یک هفته طول می کشد. اگر مشکل برطرف نشد؛ غالبا، ارتودنتیست پرانتر را تغییر داده و یا اصلاح می کند. برای جلوگیری از آسیب دیدن داخل دهان بوسیله ی سیم ها و بست ها، موم ارتودنتیک در دهان تعبیه می شود. در نهایت، با گذشت زمان دهان با شرایط جدید سازگار میشود.

معمولا شرایط بیمار پس از انجام ارتودنسی کمی دشوار میشود؛ ولی، به مرور زمان عادت می کند. ارتودنسی هر ۴ تا ۶ هفته نیاز به تنظیم مجدد دارد. زمان دقیق مراجعه برای تنظیم پرانتر شما را ارتودنتیست تعیین می کند. پس از هر تنظیم هم چند روز بیمار درد راحس کند. در طی این زمان، بهتر است غذاهای نرم مصرف کرده و برای کاهش درد، مسکنهایی مانند ایبوپروفن و استامینوفن تهیه کنید.

موفقیت در این درمان بستگی به مهارت ارتودنتیست و توجه و همکاری بیمار دارد. اگر بیمار کودک باشد والدین باید مسئولیت حفظ درست پرانتر را برعهده بگیرند. انجام درست دستورات ارتودنتیست برای حفظ ارتودنسی و مراجعه به مطب طبق برنامه ضروری است.

مراقبت از پرانتر و دندان پس از ارتودنسی چگونه است؟

لازم است بیمار به طور منظم به ارتودنتیست مراجعه کرده و پرانتر توسط دندانپزشک یا ارتودنتیست معاینه و تنظیم شود. همچنین باید توجه بیشتری به دندانها و دهان خود داشته باشید. به این منظور،  توصیه های زیر را در نظر داشته باشید:

۱- دندانها را هر روز بدقت تمیز کنید. فواصل بین دندانها را فراموش نکنید.

۲- پرانتر ظریف است، پس هنگام تمیز کردنش مراقب باشید به آن آسیبی وارد نکرده یا آن را نشکنید.

۳- ارتودنتیست شما را در خصوص نحوه تمیز کردن پرانتر (با در نظر گرفتن لوازم بکار رفته در آن) راهنمایی می کند.

۴- مصرف غذاها و نوشیدنی های شیرین را به حداقل برسانید.

۵- مصرف نوشیدنی های گازدار هم توصیه نمی شود.

۶- همچنین، از مصرف غذاهای سخت و آنهایی که به دندان می چسبند خودداری کنید.

۷- دندانهایتان را قبل از رفتن به تختخواب و حداقل یکبار درطول روز مسواک بزنید.

۸- در صورت نیاز از دهانشویه استفاده کنید.

۹- شاید ارتودنتیست مصرف محصولاتی نظیر خمیردندان قویتر یا ژل حاوی فلوراید هم به شما پیشنهاد کند.